Kort gezegd: ja, hsp krijgen vaker een burn-out. Zo’n 57% van de Nederlandse HSP heeft een burn-out (gehad). Internationaal krijgt zelfs zo’n 75% van de HSP hiermee te maken, met uitschieters van 87% in de Verenigde Staten. Ter vergelijking: in Nederland heeft op de totale beroepsbevolking 15% van de vrouwen en 9% van de mannen een burn-out (gehad).
Dit blijkt uit het onderzoek HSP & Werk(stress) van Drs. Esther Bergsma en haar team van hoogsensitief.nl.
Hierin deelden 1500 Nederlandse en totaal 5500 HSP uit ruim 20 landen hun ervaringen op werk. Van de deelnemende Nederlandse HSP was 87% vrouw.
Esther Bergsma noemt dat dit mogelijk betekent dat maar liefst 3 op de 4 mensen met een burn-out hoogsensitief zijn.
Wat is een burn-out?
Burn-out is een uitputtingsreactie op het lichaam als gevolg van langdurige roofbouw. Die roofbouw heeft minstens een half jaar geduurd. In mijn coachpraktijk zie ik dat cliënten vaak al (meerdere keren) overspannen zijn geweest, door zijn gegaan en uiteindelijk burn-out raken.
Burn-out is primair een stress-gerelateerde aandoening. Het verschil met stressklachten is dat stress tijdelijk meer van je lichaam en geest vraagt dan het kan opbrengen en niet langer dan 12 weken duurt. Bij overspanning is dit iets van het afgelopen halfjaar en herstel je binnen drie tot zes maanden. Bij alle drie de situaties levert je lichaam en geest meer dan het kan dragen en wordt er op je reserves ingeteerd (roofbouw). Je zou dit kunnen vergelijken met lange tijd teveel geld uitgeven. Geld dat je niet hebt, waardoor je bankrekening leeg raakt en misschien zelfs schulden maakt. Wanneer dit te lang duurt en de schulden oplopen, je schuldeisers genegeerd hebt, zit er voor je lijf niks anders meer op dan faillissement aan te vragen. Je kunt je bed niet meer uitkomen, laat staan boodschappen doen, voor de kinderen zorgen en andere dingen die vroeger heel normaal waren voor je. Lichamelijk, rationeel en emotioneel ben je tot niks meer in staat. Herstel duurt gemiddeld een jaar, al is een half jaar tot vele jaren ook mogelijk!
5 Redenen dat HSP sneller een burn-out krijgen
Hoogsensitieve mensen hebben veel talenten, zoals oog voor detail, inlevingsvermogen, een groot verantwoordelijkheidsgevoel, zijn ze zorgvuldig, hulpvaardig en creatief. Daarnaast zijn ze analytisch sterk, leggen ze diepgaande verbanden en zijn ze goed in risico’s inschatten.
Dit alles maakt ze waardevolle, zelfs onmisbare werknemers. Helaas maakt hoogsensitiviteit ook gevoeliger voor burn-out. Wat maakt dat HSP vaker een burn-out krijgen? Esther Bergsma onderscheid 5 oorzaken:
1. Beter én tegelijk stressvoller
Hoogsensitieve mensen presteren, in een voedende omgeving, beter dan niet-HSP. Die betere prestaties komen echter wel met een prijs. HSP zijn vermoeider en ervaren meer stress na het uitvoeren van taken. Het opnemen van meer (subtiele) informatie en die diepgaander verwerken, kost veel energie. Er zijn meer hersengebieden tegelijkertijd actief, waardoor taken meer energie kosten. Zowel mentaal als emotioneel raken HSP daarom eerder vermoeid.
Het streven naar perfectie die het merendeel van de HSP heeft, zorgt daarnaast voor extra stress en vermoeidheid.
2. Te weinig rust nemen (altijd maar aanstaan?)
Hoogsensitief zijn gaat gepaard met een groot verantwoordelijkheidsgevoel en meestal ook perfectionisme. Hierdoor gaan hoogsensitieve werknemers vaak over hun grenzen heen of laten ze over hun grenzen heengaan.
Ze zien anderen werken, waardoor ze zich schuldig voelen als ze even pauzeren. Hoogsensitieve werknemers zijn dus geneigd meer te geven dan ze ontvangen.
HSP hebben meer rust nodig dan niet-HSP om de extra prikkels die ze gedurende de dag waarnemen te verwerken. Om de overprikkeling die ontstaat door bijvoorbeeld een slechte sfeer op de werkvloer, kantoortuinen, veel geluid, licht, geuren en emoties van collega’s te verwerken, zijn genoeg herstelmomenten essentieel. HSP nemen echter door hun grote verantwoordelijkheidsgevoel en perfectionisme minder rust dan niet-HSP.
Bij vrouwen speelt vaak nog mee dat ze naast werknemer nog vele andere rollen hebben. De rol van partner, moeder, vriendin, huisvrouw, dochter etc. Al deze rollen brengen veel mentaal en emotioneel werk met zich mee. Als dit te lang en teveel opstapelt, leidt dit tot chronische stressklachten zoals burn-out.
3. Emotionele betrokkenheid (optimale-optie ambitie / lat hoog)
Hoogsensitieve mensen zijn scherp afgesteld op de behoeften van anderen. Dit maakt ze betrokken bij anderen en prettig in de omgang. Door de manier waarop hun hersenen werken analyseren ze diepgaander en betrekken de behoeftes van anderen hierin. Zo willen ze het voor iedereen goed doen. Esther Bergsma noemt dit de optimale-optie-ambitie. Naast dat dit een HSP-talent is, is het ook een valkuil. Het is niet mogelijk iedereen altijd tevreden te stellen, al blijven HSP dit vaak ten koste van zichzelf proberen.
Veel van mijn cliënten geven aan harmonie een van de belangrijkste dingen in relaties te vinden. In hun streven voor iedereen om zich heen te zorgen, verliezen ze zichzelf makkelijk uit het oog.
Dit kan verschillende oorzaken hebben. Zoals de onprettige gevoelens en emoties ze zelf voelen door de spanning en emoties van anderen. Vaak hebben ze niet door hoe onveilig dit voor ze voelt, dat ze automatisch gaan fawnen.
Vaak wéten ze niet eens hoe ze dat moeten doen, voor zichzelf kiezen. Je zou ook kunnen zeggen dat voor anderen zorgen vanuit een gevoel vanuit onveiligheid, voor jezelf kiezen ís.
Neem bijvoorbeeld mijn cliënt S. die meerdere keren per week uren geduldig en begripvol naar de problemen van collega’s en vrienden luistert. Intussen kost dit haar bakken met energie en ligt ze vaak nog urenlang te piekeren in bed. Ze gaat over haar eigen grenzen en pleegt roofbouw. Hierdoor raakt ze uitgeput en loopt het risico overspannen te raken of zelfs burned-out.
4. Give and take
Een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Dat is hoe veel van mijn cliënten zichzelf beschrijft. Ze zijn bezorgd om gelijke behandeling, om de natuur en de impact die het grote verlangen van mensen naar altijd maar meer daarop heeft en bekommeren zich om een eerlijke verdeling van taken en beloningen.
2 Op de 3 HSP die deel hebben genomen aan het onderzoek van Esther Bergsma ervaart inderdaad een disbalans. Als HSP het gevoel krijgen dat dingen niet eerlijk verlopen, leidt dat vaak tot flinke teleurstelling, boosheid en verdriet. Die collega die hard heeft gewerkt aan haar presentatie en op 1 ding aangevallen wordt door een andere collega. De collega die de kantjes er vanaf loopt, maar wel de promotie krijgt. Een sterke hiërarchie in het bedrijf. Mensen die veel minder kansen krijgen in het leven dan anderen. Klimaatonrecht waarbij de armste mensen in de wereld de heftigste gevolgen van klimaatverandering te voorduren krijgen en ga zo maar door.
Adam Grant schreef hier al in 2014 over in zijn boek Give and Take: gevers zijn onmisbaar voor een fijne werksfeer. Givers zijn de mensen die (eindeloos) bijdragen zonder hier iets voor terug te verwachten. Volgens Adam Grant lopen sommige gevers het risico uitgebuit en burn-out te raken. De rest bereikt juist uitmuntende resultaten.
Nemers zijn erop gefocust zoveel mogelijk van anderen te profiteren/nemen. Je kunt je vast voorstellen dat dit niet voor de meest prettige (werk)sfeer zorgt!
Gelukkig is er ook nog een derde categorie: de Matchers. Dit zijn mensen die gericht zijn op balans tussen geven en nemen. Ze zorgen er zelfs voor dat gevers ook ontvangen en nemers begrensd worden. Iets waar de vrijgevige HSP van kan leren.
5. Sociale omgeving & stressoren
Hersenscans laten zien dat HSP gevoeliger zijn voor sociale signalen. Zoals de sfeer op werk, stemmingen en emoties van anderen en non-verbale communicatie. Veel mensen werken tegenwoordig in een kantoortuin, waarbij er geen ontsnappen is aan al deze prikkels. Dit verwerken gaat ten koste van je concentratie en zorgt voor extra uitputting.
Tel daarbij de steeds grotere hoeveelheid informatie op die op ons afkomt in een toenemend drukkere (digitale) wereld. Dit laatste herken je misschien ook wel als de continue stroom appjes en mail waar de ander voor je gevoel direct antwoord op verwacht.
Ons lichaam en ons (stressgevoelige) brein is niet mee-geëvolueerd met al deze digitale uitvindingen. Van alle sociale prikkels is social media wel de grootste bron van sociale omgevingsstress. Thijs Launspach noemt dit in zijn boek Asociale Media ook wel sociale cocaïne. We zijn zo gevoelig voor de sociale beloning die we van socials krijgen, dat dit als een drug werkt. Je wordt beloond door de platformen als je er tijd en aandacht insteekt, bestraft als je dat niet doet.
Het begint volgens Launspach bij ‘de doodnormale onzekerheid die hoort bij je positie in de groep’. In een poging onze onzekerheden (Vinden anderen mij wel aardig? Zien ze mij? Ben ik niet stom, saai, onaantrekkelijk etc?) te verminderen, posten we foto’s waar we natuurlijk leuk op staan. Het aantal likes bevestigt vervolgens de sociale goedkeuring van je netwerk: ik mag er zijn!
Iedere like versterkt het gevoel dat je social media nodig hebt om je goed over jezelf te voelen. Hoe meer je gevoel van eigenwaarde hiermee vervlochten raakt, des te vaker je erop zult terugkeren. Alleen … iedere nieuwe post gaat weer gepaard met dezelfde onzekerheid. Een angst voor afwijzing, voor niet bij de groep horen. De stress die hiermee gepaard gaat, kan uiteindelijk zelfs tot een burn-out leiden.
6. Perfectionisme
Zelf wil ik hier nog een zesde reden aan toevoegen: perfectionisme. Zo’n 75% van de volwassen HSP is perfectionistisch.
In mijn coachpraktijk, waar ik mij heb gespecialiseerd op het gebied van perfectionisme, hoogsensitiviteit, stress en burn-out, zie ik in zo’n 80% van mijn cliënten een overlap tussen deze gebieden. Cliënten die tegen de nadelen van perfectionisme aanlopen, zijn vrijwel altijd ook hoogsensitief en hebben last van stressklachten of een burn-out. Hoogsensitieve cliënten kampen ook met perfectionisme en hebben stress- en burn-outklachten.
Naar de relatie tussen perfectionisme en burn-out is veel onderzoek gedaan. Het is dan ook al langer bekend dat perfectionisten een grotere kans hebben op burn-out.
Onderzoekers hebben het dan over perfectionistic concerns (in tegentelling tot perfectionistisch streven). Hiermee bedoelen onderzoekers het zorgen maken over fouten maken, angst om negatief beoordeeld te worden door anderen, een discrepantie tussen je eigen verwachtingen en je functioneren en negatieve reacties op imperfectie. Perfectionistisch streven gaat over jezelf gezonde, maar erg uitdagende doelen stellen en hele hoge persoonlijke standaarden op nahouden. Zelf noem ik dit liever gezond streven (ook wel maladaptief en adaptief perfectionisme genoemd).
Kort gezegd: de angsten die met perfectionisme samenhangen, zoals faalangst, en een sterke zelfkritiek, maken dat perfectionisten een grotere kans hebben op een burn-out.
Verwijzingen
Bergsma, E. (2019). HSP and burn-out: international research. In hoogsensitief.nl. https://hoogsensitief.nl/2019/01/09/hsp-and-burnout-international-research/
Bergsma, E. (2017). https://hoogsensitief.nl/2017/06/22/5x-waarom-hsp-vaker-burn-out-raken/
Grant, A. (2014). Give and Take, Londen, Weidenfeld & Nicolson
Hill, A. P.; Curran, T. (2015). Multidimensional Perfectionism and Burnout: A Meta-Analysis. Personality and Social Psychology Review
Launspach, T. (2023). A Sociale Media, Amsterdam, Spectrum